Leczenie

Fakty i mity dotyczące leków psychotropowych

Wokół leków psychotropowych narosło wiele mitów. Pewnie zdarzyło się Wam słyszeć rozmowę wśród rodziny lub znajomych o kimś, kto jest ‘na psychotropach’, co wydaje się budzić w niektórych ludziach lęk i współczucie. Jednak w języku medycznym leki psychotropowe to nic innego jak wszelkie substancje, których głównym działaniem jest leczniczy wpływ na psychikę człowieka. Dla porównania, substancje wpływające na częstość akcji serca nazywamy lekami o działaniu chronotropowym, a te wpływające na siłę jego skurczu to leki o działaniu inotropowym. Sama nazwa tej grupy leków jest więc podobna do innych stosowanych w medycynie i nie powinna budzić niepokoju. ‘Psychotropy’ to nie są leki tylko na najcięższe zaburzenia psychiczne, jak może się niektórym wydawać. Jest to nazwa zbiorcza obejmująca dziesiątki substancji o przeróżnym działaniu, które można dobierać w zależności od potrzeb. W tym artykule postaram się skonfrontować kilka często spotykanych opinii na temat leków psychotropowych z faktami.


Leki psychotropowe uzależniają

W większości leki psychotropowe nie uzależniają. Wyjątkiem, o którym trzeba tu wspomnieć, są benzodiazepiny (np. lorazepam, diazepam, alprazolam), które mają działanie uspokajające i są stosowane np. przy napadach silnego lęku. Jeżeli zachodzi taka konieczność i zawsze stosujemy się do zaleceń lekarza, to nie należy się obawiać ich stosowania. Zauważyłam jednak, że pytając o możliwość uzależnienia od leków psychotropowych pacjenci często mają na myśli to, czy kiedykolwiek będą mogli przestać je brać i nadal czuć się dobrze. Potrzeba kontynuowania leków, żeby nie doświadczyć pogorszenia się objawów choroby nie jest uzależnieniem. Jest to po prostu konsekwencja dalszego występowania choroby. Leki psychotropowe to nie wyrok na resztę życia – w większości zaburzeń psychicznych, jeżeli przez dłuższy czas czujemy się dobrze, pod kontrolą lekarza możemy próbować zmniejszać dawki leków, a nawet dążyć do ich odstawienia. Tutaj trzeba zaznaczyć, że nigdy nie należy odstawiać leków samodzielnie, ponieważ ryzykujemy pogorszeniem stanu psychicznego albo wystąpieniem nieprzyjemnych objawów.


Podczas brania leków psychotropowych się tyje

Działaniem niepożądanym niektórych leków psychotropowych jest zwiększenie masy ciała – to prawda. Dotyczy to głównie leków przeciwpsychotycznych. Jednak, trzeba mieć na uwadze, że jak przy stosowaniu każdego innego leku, skutki uboczne wcale nie dotykają wszystkich pacjentów. Nie jest to zatem reguła, że musimy przytyć. Jeżeli faktycznie przytrafi nam się problem ze zwiększonym apetytem, możemy uniknąć tycia, jeżeli postaramy się zachować zdrową dietę. Chodzi tu zwłaszcza o warzywa i owoce, które zaspokajają głód, a mają niską wartość kaloryczną. Jeżeli zauważymy, że podczas stosowania danego leku przybywa nam kilogramów, trzeba o tym powiedzieć lekarzowi – z reguły jest możliwa zmiana leku na inny, przy którym ten skutek uboczny nie będzie tak uciążliwy.


Od leków psychotropowych zmienia się osobowość

Tutaj odpowiedź brzmi zdecydowanie nie. Zdarza się, że rodziny osób chorych albo sami pacjenci pytają o to. Z jakiegoś powodu boją się, że po braniu leków bliski stanie się innym człowiekiem, że stanie się obojętny czy pusty emocjonalnie. Podejrzewam, że to przekonanie mogło się wziąć z błędnej interpretacji obserwowanych objawów negatywnych schizofrenii (m. in. wycofania społecznego, zubożenia myśli i emocji). Te objawy są jednak spowodowane przez chorobę i nie mają nic wspólnego ze stosowaniem leków. Wręcz odwrotnie, odpowiednio szybkie zastosowanie leków psychotropowych pomaga je zwalczać.

Jedyne zmiany w psychice, jakich oczekujemy po przyjmowaniu leków psychotropowych, to ich pozytywny wpływ na nasz stan psychiczny: poprawę nastroju, ograniczenie lęku, zmniejszenie cierpienia wywołanego zaburzeniami psychicznymi. Gdyby osobowość można było zmienić lekami, wszelkie zaburzenia osobowości byłyby łatwe do wyleczenia; wiemy jednak, że wymagają one intensywnej psychoterapii.

To tylko kilka z mitów dotyczących stosowania leków psychotropowych. Jeżeli mamy inne wątpliwości na temat leków, zawsze trzeba o to zapytać lekarza, który będzie w stanie udzielić rzetelnych informacji i zmniejszyć nasze obawy.


Tekst: lek. Paulina Przybycień – Gawęda – rezydentka psychiatrii w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie