Profilaktyka zachowań autoagresyjnych

Jakie skutki niesie za sobą nieudana próba samobójcza?

Wstęp

Próba samobójcza stanowi najpoważniejsze w skutkach następstwo chorób i zaburzeń zdrowia psychicznego nie tylko dla psychiki, lecz także dla stanu somatycznego. Próba samobójcza niekończąca się śmiercią (tzw. próba samobójcza niedokonana), w której osoba chora podjęła działania mające na celu fizyczne samounicestwienie, niesie za sobą konsekwencje związane głównie z wybranymi sposobami dokonania samobójstwa. Poniżej omawiam niektóre, najczęściej spotykane przykłady, jednak ich spektrum jest niezwykle szerokie i możliwość omówienia wykracza poza tę formę.

Próby samobójcze z wykorzystaniem farmaceutyków

Wiele prób samobójczych podejmowanych jest z wykorzystaniem leków powszechnie stosowanych przez pacjentów. Jednymi z częściej do tego celu używanymi są paracetamol (spotykany pod licznymi nazwami handlowymi) oraz substancje z grupy benzodiazepin. Trzeba przypomnieć, że skuteczne popełnienie samobójstwa z wykorzystaniem tych substancji często kończy się niepowodzeniem. W związku z tym, że znaczna część samobójstw związana jest z używaniem alkoholu, w przypadku jego połączenia z tego typu lekami można nabawić się chorób, których leczenie jest niezwykle ciężkie. Nadużycie paracetamolu w połączeniu z alkoholem może doprowadzić do ciężkiej niewydolności wątroby, dla której jedynym leczeniem jest ciężka i obarczona dużym ryzykiem operacja – przeszczepienie wątroby. W tym przypadku także pacjent do końca życia przyjmuje leki zapobiegające odrzuceniu przeszczepianego narządu. Nadużycie benzodiazepin w połączeniu z alkoholem w ekstremalnie dużych dawkach może doprowadzić do śmierci, jednak jest to trudne do osiągnięcia i dużo częściej skutkuje wymiotami mogącymi spowodować uszkodzenia przełyku czy zachłyśnięcie (a w konsekwencji ciężkie do leczenia zachłystowe zapalenie płuc).

Próby samobójcze z wykorzystaniem substancji żrących

Wiele prób samobójczych związanych jest z przyjęciem przez chorego doustnie substancji używanych do celów gospodarczych, takich jak środki czystości czy rozpuszczalniki. Niesie to za sobą liczne negatywne następstwa, takie jak chemiczne uszkodzenie przewodu pokarmowego, które powikłane perforacją może spowodować nawet chemiczne zapalenie otrzewnej. Wszystkie te choroby są niezwykle bolesne w swym przebiegu, a leczenie może na trwałe spowodować zmniejszony komfort życia pacjenta (np. przez konieczność wytworzenia stomii czy przetoki).

Skutki związane z urazowymi próbami samobójczymi

Znaczna część prób podejmowana jest z wykorzystaniem środków fizycznych, takich jak upadek z wysokości czy postrzelenie. Niestety, wiele tych prób kończy się tragicznie nie tylko dlatego, że powodują trwałą niepełnosprawność pacjenta – wynikającą m.in. z urazów wielonarządowych, złamań kręgosłupa i przerwania rdzenia kręgowego (skutkującego m.in. paraliżem czterokończynowym), lecz także może mieć skutek dla osób postronnych. Przy próbie postrzału czy upadku poszkodowanymi mogą zostać osoby trzecie w otoczeniu, co generuje dodatkowe obciążenie dla pacjenta ze strony prawnej i psychicznej.

Skutki związane z powieszeniem

Powieszenie jest jedną z najpopularniejszych metod prób samobójczych. Generuje jednak – w przypadku niepowodzenia – liczne uboczne skutki, które w długiej perspektywie są przykre dla osoby po próbie oraz otoczenia nieprzyjemne dolegliwości. Sam mechanizm śmierci przez powieszenie częściowo tłumaczy skutki – jest to niedotlenienie mózgu. W jego przebiegu – w przypadku uratowania życia osoby podejmującej taką próbę dochodzi do nieodwracalnych w skutkach uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego, które w najlepszym przypadku upośledzają wyższe funkcje poznawcze (myślenie, emocje, funkcje językowe), ale mogą też doprowadzić do niepełnosprawności ruchowej.

Uwagi końcowe

Należy pamiętać, że widmo ubocznych skutków próby samobójczej nie powinno być czynnikiem, który powstrzymuje pacjenta przed jej podejmowaniem. Dla osób z depresją często nie będzie to zauważalna perspektywa. Skutecznie oddziaływać będzie wzmacnianie przekonania o wartości życia i zwiększenie pozytywnego nastawienia do egzystencji.

Tekst: lek. Jakub Kosma Rokicki